Φαντασίωση αμοιβαιότητας
Αν είμαι καλός, θα είσαι καλός.
Καμιά φορά στις διαπροσωπικές ή κοινωνικές σχέσεις μας λειτουργούμε με βάση τη φαντασίωση της αμοιβαιότητας.
⠀
“Αν είμαι καλός, δεν μπορεί παρά να είναι και ο άλλος καλός.”
“Αν είμαι φροντιστικός, δεν μπορεί παρά να είναι κι ο άλλος φροντιστικός.”
“Αν είμαι δοτικός, δεν μπορεί παρά να είναι κι ο άλλος δοτικός.”
“Αν είμαι ειλικρινής, δεν μπορεί παρά να είναι κι ο άλλος ειλικρινής.”
⠀
Γιατί το κάνουμε;
⠀
- Για να διαχειριστούμε την αβεβαιότητα και να νιώσουμε περισσότερη ασφάλεια.
Αν ίσχυε ένας τέτοιος κανόνας αμοιβαιότητας, η ζωή θα είχε περισσότερο προβλέψιμη δομή, άρα εμείς θα είχαμε περισσότερο έλεγχο πάνω της, άρα και πάνω στη συμπεριφορά των άλλων, άρα θα αισθανόμασταν πιο ασφαλείς.
Ο εγκέφαλος αγαπά τα ψέματα που μειώνουν το στρες.
⠀
- Επειδή το μαθαίνουμε.
Η ανατροφή μας και οι πολιτισμικές επιρροές που δεχόμαστε συχνά περιγράφουν έναν κόσμο πιο σχηματικά καλό, πιο οργανωμένο και πιο ομοιογενή απ’ ό,τι πράγματι είναι.
Κι ο λόγος που αυτές οι αφηγήσεις επιβιώνουν σχετίζεται με όσα είπαμε προηγουμένως: ανακουφίζουν, καθησυχάζουν. Επιπλέον, παιδαγωγούν ηθικά προς την κατεύθυνση της καλοπιστίας, της φιλοκοινωνικότητας και του αλτρουισμού.
⠀
- Επειδή στα συναισθηματικά ενεργοποιείται πολύ το “Παιδί μέσα μας”.
Ενεργοποιούνται αποθηκευμένα σχήματα σκέψης και συμπεριφοράς που ανάγονται τα παιδικά βιώματά μας, τότε που, μεταξύ άλλων, είχαμε τη λεγόμενη “μαγική σκέψη”: την πεποίθηση ότι οι ανάγκες, οι επιθυμίες, οι σκέψεις και οι πράξεις μας μπορούν να επηρεάσουν τον εξωτερικό κόσμο.
⠀
Το αποτέλεσμα;
Επενδύουμε προσδοκίες - ξανά και ξανά - εκεί όπου δεν επαληθεύονται. Διότι αρνούμαστε να δεχθούμε ότι δε θα επαληθευτούν.
Επενδύουμε χρόνο, ενέργεια, ψυχικό δυναμικό, το παρόν και το μέλλον μας καμιά φορά.
“Μα δε γίνεται να μην….”
⠀
Η έξοδος;
Μέσα από την αναγνώριση, την αποδοχή, τη διάκριση και, τελικά, τη συνειδητή επιλογή:
Η αμοιβαιότητα είναι όντως σπουδαίο ζητούμενο. Ωστόσο, δεν είναι δεδομένη.
Είναι ωραίο όταν συμβαίνει, αλλά στην πραγματικότητα τίποτα δεν εγγυάται ότι θα συμβεί.
Είναι ωραίο όταν τη διεκδικούμε και τη διαπραγματευόμαστε, αλλά κάθε διεκδίκηση και διαπραγμάτευση δεν προοιωνίζονται πετυχημένες. Κι έχουν όρια.
⠀
Καλούμαστε να είμαστε επαρκώς παρόντες, θαρραλέα παρόντες, χωρίς προκαταλήψεις, για να αξιολογήσουμε τα δεδομένα:
Αν στη συγκεκριμένη περίπτωση,
ο συγκεκριμένος άνθρωπος,
η συγκεκριμένη σχέση,
το συγκεκριμένο πλαίσιο,
περιλαμβάνουν αμοιβαιότητα ή όχι.
Και να δράσουμε αναλόγως.
⠀
Δε χρειάζεται να γίνουμε κακόπιστοι, κυνικοί και καταδικασμένα απογοητευμένοι, πιστεύοντας ότι δεν υπάρχει πουθενά (δεν ισχύει).
Αλλά χρειάζεται και να μην την περιμένουμε σαν νόμο της φύσης (δεν ισχύει επίσης).
⠀
Καλούμαστε, επίσης, να αντέχουμε να διαπιστώνουμε όταν η αμοιβαιότητα δεν υφίσταται.
Και να ανακατευθύνουμε το δυναμικό μας αλλού.
Εμπιστευόμενοι ότι και το αντέχουμε, και το δικαιούμαστε.
⠀