Όταν η ψυχοθεραπεία πενθεί (και βρίσκεται αντιμέτωπη με τα όριά της)
Με αφορμή μια μεγάλη απώλεια από τον χώρο της ψυχοθεραπείας, μια κουβέντα για τα όριά της.
⠀
[Προειδοποίηση: συζητώνται ευαίσθητα ζητήματα, όπως η αυτοκτονία.]
⠀
Έγινε γνωστό χθες ότι δυστυχώς ο Βίκτωρ Γιάλομ, ψυχοθεραπευτής, εκπαιδευτής, συγγραφέας, ο ιδρυτής του Psychotherapy.net, γιος του πασίγνωστου ψυχοθεραπευτή και συγγραφέα Ίρβιν Γιάλομ, αυτοκτόνησε τον Φεβρουάριο.
Και γράφονται πολλά γύρω από αυτό. Άλλοι εκφράζουν απλά την οδύνη τους, άλλοι σοκάρονται πώς τέτοια συντριπτική ευαλωτότητα άγγιξε έναν διάσημο ψυχοθεραπευτή, γιο ενός επίσης διάσημου ψυχοθεραπευτή, κι άλλοι εκφράζουν με αφορμή το συμβάν αυτό τη δυσπιστία τους προς την ίδια την ψυχοθεραπεία και την αποτελεσματικότητά της.
Μερικές σκέψεις γύρω από τα τελευταία:
⠀
Η ψυχοθεραπεία δεν είναι επιδιόρθωση μιας συσκευής που περιγράφεται σε κάποιο manual: κάτι συγκεκριμένο δυσλειτουργεί, το επιδιορθώνουμε ή το αντικαθιστούμε κι όλα ΟΚ. Ο ανθρώπινος ψυχισμός είναι πολύ πιο σύνθετος και δυσδιάγνωστος από αυτό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ψυχοθεραπεία δεν έχει γενικά αποτέλεσμα. Το τεκμηριώνουν έρευνες ότι έχει, πέρα από τις υποκειμενικές μαρτυρίες ανθρώπων που βοηθήθηκαν.
Η ψυχοθεραπεία όμως καμιά φορά, σε κάτι κρίσιμο, όντως δεν έχει αποτέλεσμα. Καμιά φορά δεν “θεραπεύει”, δεν προλαμβάνει. Για διάφορους λόγους. Δεν είναι εγγυημένη πανάκεια ή εγγυημένος μηχανισμός ελέγχου της ζωής. Χωρίς αυτό να την κάνει άσκοπη. Είναι κάπου ανάμεσα, όπως όλα τα ανθρώπινα. Και η Ιατρική αποτυγχάνει καμιά φορά, ομοίως για διάφορους λόγους. Ποιος θα τη φανταζόταν άσκοπη; Εν τέλει τι δεν αποτυγχάνει καμιά φορά;
Η ψυχοθεραπεία κατ’ ουσίαν αυτό που κάνει είναι να παρεμβαίνει σε ένα περίπλοκο κι ευαίσθητο σύστημα για να αλλάξει τις πιθανότητες και τις δυνατότητες. Δεν μπορεί να εγγυηθεί εκβάσεις σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση. Όχι μόνο διότι η ίδια είναι ανθρώπινη διαδικασία (άρα δε γίνεται πάντα τέλεια), αλλά επειδή απέναντί της καμιά φορά βρίσκεται ένας κυκεώνας άλλων παραμέτρων.
⠀
Αυτό ξεπερνά την ψυχοθεραπεία:
Κανείς δεν είναι απόλυτα οχυρωμένος από την τρωτότητα. Κανείς δε φτάνει στο σημείο να ελέγχει τα πάντα. Αλλά αυτό ας μη νομιμοποιεί μια ματαιότητα και μια παράδοση σε ό,τι συμβαίνει. Εξακολουθεί και έχει νόημα να προσπαθούμε να κάνουμε καλύτερα τα πράγματα για μας - έστω κι αν ξέρουμε ότι αυτό δε θα φτάσει ποτέ το 100%. Αυτό είναι η ανθρώπινη ιδιότητα, αυτό ήταν ανέκαθεν η ανθρώπινη ιστορική/πολιτισμική διαδρομή, για την ακρίβεια αυτό είναι η διαδρομή κάθε ζωντανού είδους: μια προσαρμοστική επιβίωση και ανάπτυξη - οι άνθρωποι έχουμε τη θαυμαστή ικανότητα κατά τη διάρκεια αυτής της διαδρομής να αντλούμε και άλλου επιπέδου ικανοποίηση και νόημα. Αυτό είναι η ζωή η ίδια, χωρίς να της αφαιρεί βάθος ή αξία, ίσα-ίσα.
⠀
Ο ψυχοθεραπευτής δεν έρχεται στη θεραπευτική σχέση σαν πρότυπο ανθρώπου που έλυσε τα πάντα στον δικό του ψυχισμό ή στη δική του ζωή. Έρχεται με μερικά δοκιμασμένα εργαλεία, με έναν εκπαιδευμένο (θεωρητικά και βιωματικά) τρόπο επεξεργασίας της πραγματικότητας και αντίδρασης σε αυτήν, πιθανόν και με μια δική του διαδρομή δυσκολιών, πάλης και ανακάλυψης, που μπορεί να βοηθήσουν - και τον ίδιο και άλλους. Το τι έχει “λύσει” ο καθένας εξαρτάται από άπειρους παράγοντες: τι είδους βιώματα είχε μεγαλώνοντας, τι ψυχοπιεστικές συνθήκες συνάντησε ή ακόμα συναντά, πόση τύχη ή ατυχία είχε, τι γονίδια κουβαλά, τι βιολογία έχει διαμορφωμένη, τι σωματική υγεία έχει, τι επιρροές και πιέσεις δέχεται, τι τώρα συμβαίνει στη ζωή του - πραγματικά άπειρα πράγματα που ούτε στη θεραπεία δεν μπορούν να χαρτογραφηθούν πλήρως, πόσω μάλλον από έξω, με τη φαντασία μας κι ένα πληκτρολόγιο.
Είναι η πολυδαίδαλη πορεία και ζωή του άλλου. Κι απέναντί τους οφείλουμε αυτοσυγκράτηση, μετριοπάθεια, σεβασμό κι ίσως δέος. Δεν ξέρουμε.
⠀
Από τα πιο βασικά που συν-ανακαλύπτουμε στη θεραπεία είναι η αποδοχή. Μεταξύ άλλων και των περιορισμών τους οποίους μας επιβάλλει η ζωή συχνά. Θα ήταν παράδοξο αυτό να μην αναγνωριστεί και στην ίδια την ψυχοθεραπεία, ειδικά σε μια διαδικασία πένθους. Πένθους για τον άνθρωπο, πένθους για τα σύμβολα, πένθους για ματαιωμένες προσδοκίες και ελπίδες μας.
Κι ύστερα, ίσως πιο ταπεινοί, ίσως όμως και πιο γνώστες και πιο ευέλικτοι, ας συνεχίσουμε.
⠀
Αν το περιστατικό ή τέτοια κείμενα γύρω από αυτό σας ξυπνούν δύσκολες δικές σας σκέψεις, μη μείνετε μόνοι με αυτές. Απευθυνθείτε σε ειδικό ή σε κάποια γραμμή βοήθειας.
Τηλεφωνικές Γραμμές βοήθειας:
10306 (Τηλεφωνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης)
1018 (ΚΛΙΜΑΚΑ)
1056 (Το Χαμόγελο του Παιδιού)